ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΔΑΠΕΡΓΟΛΑΣ-STEFAN DAPERGOLAS

Γράφει ο Γιάννης Μαντζούτας
Στέφανος Δαπέργολας και Stefan Dapergolas

Το άρθρο αυτό γράφτηκε με σκοπό να γνωρίσουμε έναν μάλλον άγνωστο (τουλάχιστον μέχρι τώρα) παλιό Έλληνα οργανοποιό αλλά και να δούμε πως δύο άνθρωποι, που μεγάλωσαν και δημιούργησαν (ο ένας ακόμα δημιουργεί) σε άλλες εποχές και σε άλλους τόπους, μπορούν να μοιράζονται όχι μόνο το ίδιο ονοματεπώνυμο αλλά και το ίδιο ταλέντο, αυτό της οργανοποιίας.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Πριν μερικά χρόνια έπεσε στα χέρια μου ένα παλιό μαντολίνο σε πολύ άσχημη κατάσταση. Διάφορα ανοίγματα στο καπάκι και στο σκάφος, αποκολλημένο το καράβολο -που ευτυχώς το συγκρατούσαν στο μπράτσο οι χορδές και έτσι δε χάθηκε- και φιγούρα βγαλμένη με μόνο ένα αποτύπωμα να θυμίζει πως κάποτε σε εκείνο το σημείο υπήρχε ένα όμορφο σχέδιο με λουλούδια. Στο εσωτερικό του -και αυτό που ουσιαστικά με έκανε να το αγοράζω- υπήρχε μια ροζ ταμπέλα που έγραφε «Οργανοποιείον Στέφανου Δαπέργολα, οδός Χρεμωνίδου 37 Παγκράτι» και από κάτω συνέχιζε ίσως λίγο αστεία με το: «κατασκευάζονται και επισκευάζονται διάφορα όργανα, επίσης ειδική επισκευή ομβρελών»….- που ίσως και να αποτελεί μια μαρτυρία του τι άλλο θα μπορούσε να κάνει ένας οργανοποιός για να ζήσει στις δύσκολες δεκαετίες του 30’ και του 40’.

Η διεύθυνση είχε σβηστεί με μολύβι και ακριβώς δίπλα είχε γραφτεί: «Ευτυχίδου 45» …γεγονός που μας δείχνει ότι ο οργανοποιός αυτός είχε αλλάξει διεύθυνση τουλάχιστο μία φορά.

Ψάχνοντας στο ίντερνετ πραγματικά δε βρήκα τίποτα μέχρι που κάποια στιγμή έπεσα στην ιστοσελίδα ενός Ελληνοαμερικανού οργανοποιού του Stefan Dapergola ο οποίος και ειδικεύεται στην κατασκευή υψηλής ποιότητας ηλεκτρικών κιθαρών με την επωνυμία D’Pergo guitars.
Αποφάσισα να του στείλω ένα email για να διαπιστώσω αν η συνωνυμία αυτή αποτελεί ένα τυχαίο γεγονός ή κάτι περισσότερο…
Αν και πίστευα ότι μάλλον δεν θα απαντήσει, η απάντηση του ήρθε τόσο γρήγορα που με άφησε έκπληκτο αλλά και πολύ χαρούμενο με τα όσα μου έγραφε…..
Ο Stefan είναι ο δισέγγονος του Στέφανου Δαπέργολα προς τιμήν του οποίου και πήρε το όνομα του…..
Σύμφωνα με τα στοιχεία που μου έδωσε, ο προπάππους του ήταν από την Κέρκυρα και ήταν ένας ολοκληρωμένος μουσικός ο οποίος και σπούδασε μαντολίνο στην Ιταλία πριν τον πόλεμο. Έπαιξε με πολλές ορχήστρες αλλά επίσης ασχολήθηκε ιδιαιτέρως και με την κατασκευή μουσικών οργάνων, κυρίως του αγαπημένου του οργάνου, του μαντολίνου. Είχε το δικό του οργανοποιείο στο Παγκράτι κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 30’ μέχρι τις αρχές του 40’, προφανώς δηλαδή μέχρι τον πόλεμο.
Πέραν εκείνης της περιόδου δε γνωρίζει άλλα στοιχεία -υποσχέθηκε όμως να μου στείλει μια φωτογραφία του προπάππου του όταν τη βρει……
Όσον αφορά στο Stefan, γεννήθηκε στην Ελλάδα αλλά οι δικοί του μετακόμισαν στην Αμερική όταν ο ίδιος ήταν πολύ μικρός….. Ο Stefan κατασκευάζει υψηλής ποιότητας κιθάρες και πολύ ακριβές καθώς η ξυλεία που χρησιμοποιεί είναι πολύ ιδιαίτερη (πολύ παλιά ξύλα, κάποια από τα οποία έχουν ανασυρθεί από βυθούς) αλλά και όλα τα εξαρτήματα που χρησιμοποιεί -ακόμα και οι βίδες- είναι φτιαγμένα από τον ίδιο και την ομάδα του!!!

Ένα κάποιος θέλει να δει τη δουλειά του ή και να παραγγείλει ακόμα, μπορεί να το κάνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση : http://www.dpergoguitars.com Θα ήθελα τελειώνοντας να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως τον ίδιο το Stefan Dapergola για τις πληροφορίες που μοιράστηκε μαζί μου καθώς και το φίλο μου Γιάννη Τσουλόγιαννη ο οποίος και χάρισε στο μαντολίνο αυτό την αρχική του μορφή και να παρακαλέσω όποιον αναγνώστη διαθέτει καποιο όργανο από τον παλιό αυτό μάστορα ή γνωρίζει κάποιες πληροφορίες παραπάνω να τις μοιραστεί μαζί μας ώστε να συμπληρωθεί περεταίρω αυτό το άρθρο.

Ο φίλος και εξαίρετος μουσικός Αλέξανδρος Κούστας έστειλε τις παρακάτω πληροφορίες για τον επίσης Κερκυραίο Μουσικό Δημήτρη Δαπέργολα πιθανότατα συγγενή του Στέφανου
Αντιγράφω:
Ο Δημήτρης Δαπέργολας γεννήθηκε στην Αθήνα στις 20 Μαΐου 1946.
Γιος ιερέα, γαλουχείται με την εκκλησιαστική μουσική, και αργότερα, κατά την εφηβική του ηλικία, παίζει αρμόνιο και διευθύνει την εκκλησιαστική χορωδία στον Ι.Ν. της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στην Πλάκα της Αθήνας, όπου με την καθοδήγηση του μαέστρου της χορωδίας αυτής και συνθέτη εκκλησιαστικής μουσικής, Γιάννη Στεργίου, κάνει τα πρώτα βήματα στην διεύθυνση μουσικού συνόλου.
Σε μικρή ηλικία, επίσης, διδάσκεται τα πρώτα του μουσικά γράμματα από τον διακεκριμένο Κερκυραίο μουσουργό Γεράσιμο Ρομποτή. Σε ηλικία 20 χρονών, και ενώ σταδιοδρομεί σαν μαέστρος μοντέρνας ορχήστρας, σπουδάζει παράλληλα στο Ελληνικό Ωδείο στην Αθήνα και παίρνει μαθήματα πιάνου από τον διακεκριμένο Γερμανό πιανίστα και μουσικολόγο Αλέξανδρο Τουρνάισεν, ενώ τελειοποιείται στα ανώτερα μουσικά θεωρητικά μαθήματα από την καθηγήτρια Μαρία Χατούπη. Διδάσκεται επίσης μουσική μορφολογία και ιστορία της μουσικής από το μαέστρο και συνθέτη Αντίοχο Ευαγγελάτο.
Έχοντας πάρει τα πτυχία ωδικής, αρμονίας και αντίστιξης, το 1975 φεύγει από την Ελλάδα και, πηγαίνοντας στο Βέλγιο, γίνεται δεκτός στο Βασιλικό ωδείο των Βρυξελλών, όπου σπουδάζει φούγκα, μουσική ανάλυση, ενορχήστρωση, αλλά ιδίως διεύθυνση συμφωνικής ορχήστρας, όπερας, και χορωδίας, έχοντας αντίστοιχα για καθηγητές τους: Marcel Quinet, Frederik Van Rossum, Jaquelline Fontyn και Julien Ghyoros, ο οποίος τον μύησε στους τρόπους διεύθυνσης συμφωνικής ορχήστρας και στα μυστικά του χειρισμού της μπαγκέτας.
Το Δεκέμβρη του 1979 τελειώνει τις σπουδές του με έπαινο, και στις 12 Δεκεμβρίου παίρνει τον τίτλο του διευθυντή συμφωνικής ορχήστρας, διευθύνοντας την συμφωνική κρατική ορχήστρα των Βρυξελλών στα έργα: "Ηρωική συμφωνία" του Μπετόβεν, παραλλαγές του Μπραμς σε θέμα του Χάυδν, "Συμφωνία του Νέου Κόσμου" (Ντβόρζακ), αποσπάσματα από τον "Κουρέα της Σεβίλλης" του Ροσίνι, "Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα" (Μπετόβεν) και "Δον Ζουάν", συμφωνικό ποίημα του Ρίχαρντ Στράους.
Ο Δημήτρης Δαπέργολας έχει επίσης διευθύνει την συμφωνική ορχήστρα του ωδείου των Βρυξελλών, τη χορωδία και την ορχήστρα εγχόρδων, καθώς επίσης και την ορχήστρα του πανεπιστημίου της Λιέγης.
Την ίδια χρονιά (1979) ξαναγυρίζει στην Ελλάδα και για λόγους μουσικοπαιδαγωγικούς, καθώς και για παρόμοιους κοινωνικής και οικογενειακής ασφάλισης, διορίζεται (κατόπιν επιτυχών εξετάσεων στο Δημόσιο) καθηγητής μουσικής μέσης εκπαίδευσης, με οργανική θέση στο 1ο γυμνάσιο Κέρκυρας.
Το 1980, διορίζεται καθηγητής στο ωδείο της Φιλαρμονικής εταιρείας Κέρκυρας, όπου διδάσκει τα ανώτερα μουσικά θεωρητικά, και παραδίδει μαθήματα πιάνου. Διευθύνει επίσης και παρουσιάζει σε συναυλίες τη συμφωνική ορχήστρα που ίδρυσε εκεί ο Γεράσιμος Ρομποτής.
Κατόπιν επιτυχών εξετάσεων, γίνεται το καλοκαίρι του 1981 κάτοχος και του ελληνικού πτυχίου φούγκας (Ελληνικού Ωδείου), ενώ την ίδια εποχή σαν καλλιτεχνικός διευθυντής της "Χορωδίας Κέρκυρας" συμμετέχει σε κρατικό συνέδριο διευθυντών χορωδίας με θέμα την χορωδιακή ανάπτυξη. Συμμετέχει επίσης σε συνέδρια του Δήμου Κερκυραίων και πραγματοποιεί δημόσια ομιλίες και εισηγήσεις για μουσικά και διάφορα άλλα πολιτιστικά θέματα.
Τον ίδιο χρόνο (1981) και κατόπιν εντολής της Δημοτικής αρχής Κέρκυρας, συμμετέχει στην επιτροπή επιλογής της χορωδίας Δήμου Κερκυραίων. Έχει επίσης συμμετάσχει των επιτροπών απονομής του "βραβείου Σπύρου Μοντσενίγου" καθώς και επιτροπών απονομής πτυχίων του ωδείου της Φ.Ε. Κέρκυρας, και του ωδείου Κέρκυρας.
Ο Δημήτρης Δαπέργολας είναι ο ιδρυτής και διευθυντής της συμφωνικής ορχήστρας του Δήμου Κερκυραίων, με την οποία πραγματοποίησε αρκετές συναυλίες, και τις περισσότερες με την από κοινού σύμπραξη μετά της μεικτής χορωδίας του Δήμου Κερκυραίων. Το 1990, αποχωρεί από την θέση του διευθυντή της συμφωνικής ορχήστρας του Δήμου Κερκυραίων. Διετέλεσε αρχιμουσικός της φιλαρμονικής Άνω Κορακιάνας "Σπύρος Σαμάρας", διευθυντής της εκκλησιαστικής χορωδίας του Ι.Ν. Αγίου Σπυρίδωνος (Σαρόκου), και καθηγητής ανωτέρων θεωρητικών στο Ωδείο Κέρκυρας.
Τα δυο τελευταία χρόνια της ζωής του υπήρξαν πολυτάραχα. Σειρά γεγονότων, κλόνισε την σωματική και ψυχική του υγεία, με αποτέλεσμα τον θάνατό του, στις 11 Ιανουαρίου 1996.

Συνθέσεις και συγγραφικό έργο
Στο συνθετικό τομέα έχει γράψει: μία λειτουργία (ορθόδοξης εκκλησίας) σε Do ελάσσονα, τρεις φούγκες, μια συμφωνία σε τέσσερα μέρη (Συμφωνία της Κέρκυρας), μερικά τραγούδια και ένα ημιτελές κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα, (συνέθεσε μόνο το πρώτο μέρος).
Στο συγγραφικό τομέα έχει παρουσιάσει μια μέθοδο κιθάρας, το μουσικό ημερολόγιο, ομιλίες, διαλέξεις (που έχει πραγματοποιήσει προς το σύλλογο Ελληνίδων επιστημόνων, τη ΧΕΝ Κέρκυρας, τις "Κερκυραϊκές εβδομάδες 1981 και 1982" και το ΚΕΜΕΔΙ) πολλά άρθρα στον κερκυραϊκό Τύπο για μουσικά θέματα και χρονικά, και το ανέκδοτο έως τώρα, λεξικό των Ελλήνων συνθετών.

Μαντολίνα -Ι.Γ.Σταθόπουλος-Γ.Δ.Στάμος

(De Julio,New York 1897)
Το μαντολίνο γνώρισε ευρεία διάδοση ιδιαιτέρα στις αρχές του 20 ου αι τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική (mandolin craze). Την περίοδο εκείνη κατασκευαστές δημιούργησαν αριστουργήματα ακολουθώντας τις αρχές της κάθε σχολής κατασκευής μαντολίνου.

• Ναπολιτάνικη-Vinaccia,Calace κλπ

• Ρώμης-De santis, Embergher,Egildo,Cerrone
• Μιλάνου,Cassini,Monzino,Albertini(παλιότερος τύπος μαντολίνου)
• Γερμανικό
• Αμερικής-Μαντολίνο με επίπεδη πλάτη ή archtop.Στηρίχθηκε στην δουλειά του Gibson και του Loyd Loar όπως και των Larson Brothers



Οι Έλληνες κατασκευαστές των αρχών του 20 αι. Μουρτζινος,Γομπάκης,Ι.Γ.Σταθόπουλος,Α.Σταθόπουλος,Κοπελιάδης κλπ, ακολούθησαν την σχολή της Νάπολι, κατασκευάζοντας κυρίως ,εξαιρουμένων του Μούρτζινου και του Αναστασίου Σταθόπουλου που είχαν και ακριβά μοντέλα, όργανα που απευθύνονταν στο ευρύ κοινό.

΄Ενας σχετικά άγνωστος κατασκευαστής από το Βόλο, ο Γ.Δ. Στάμος στα τέλη του 19ου αι κατασκευάζε μαντολίνα στα οποία το σκάφος αποτελείτο τέσσερις μεγάλες δόγες.


Είναι άγνωστο πόση διάδοση είχε αυτή η μέθοδος ωστόσο η μοναδικότητα της την κάνει άξια αναφοράς και σίγουρα ανάγεται σε παλαιότερες εποχές. Όργανα του (πιθανόν) ένα μαντολίνο (1877), το οποίο μάλλον είναι και το παλαιότερο μαντολίνο της ελληνικής οργανοποιείας, και ένας ταμπουράς φυλάσσονται στο μουσείο της Accademia Nazionale Di Santa Cecillia και ανήκαν στην προσωπική συλλογή της Βασίλισσας Μαργαρίτας της Ιταλίας




Πρόσφατα ένας συλλέκτης απέκτησε ένα ιδιαίτερο μαντολίνο του Ι.Γ.Σταθόπουλου το οποίο δεν ακολουθεί καμία από τις προαναφερόμενες σχολές κατασκευής. Προσωπικά θεωρώ, και έχοντας δει αρκετά μαντολίνα του Ι.Γ.Σταθόπουλου –ναπολιτάνικου μοντέλου- ότι πρόκειται για όργανο που έχει κατασκευαστεί πριν το 1900 καθώς η κατασκευαστική του λογική σχετίζεται περισσότερο με το λαούτο.
Είναι φτιαγμένο με κελεμπέκι Birdseye με τριπλά φιλέτα. Αυτό που το διαφοροποιεί από άλλα μαντολίνα είναι η φαρδιά δόγα στη μέση (μάνα).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η στρογγυλή κατασκευή του σκάφους η οποία είναι, εμφανισιακά τουλάχιστον, ίδια με τον ταμπουρά του Μακρυγιάννη όπως αναφέρει ο Νίκος Φρονιμόπουλος στο βιβλίο του Ο ΤΑΜΠΟΥΡΑΣ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΚΑΙ Η ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΪΑ ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΓΑΪΛΑ-Ιστορική και Εθνολογική εταιρεία της Ελλάδος, Αθηνά 2010.
Πρόκειται για έναν ίσως πρώιμο τρόπο κατασκευής που θεωρώ ότι δεν συναντάται αλλού. Πιθανότατα λοιπόν να έγινε με «ανοικτό» ή χωρίς καλούπι όπως ακριβώς περιγράφει ο κ.Φρονιμόπουλος.




Υποθέσεις
Στο συνέδριο της Σπάρτης υποστήριξα πως ο Ιωάννης Σταθόπουλος και ο Αναστάσιος είχαν κοινή καταγωγή και συγγένεια (1α ξαδέρφια).Αυτό τεκμηριώθηκε με προφορικές μαρτυρίες αλλά και με γραπτές πηγές(δημοτολόγια, μητρώα αρρένων κλπ.) Ωστόσο πάντα αφήνω ένα περιθώριο λάθους και μάλλον απαιτείται περαιτέρω τεκμηρίωση. Αυτό ωστόσο που έχει ενδιαφέρον σε αυτό το μαντολίνο είναι η ταμπέλα η οποία αναφέρει τα βραβεία του Ι.Γ.Σταθόπουλου και πιστοποιεί ότι ήταν πράγματι ο οργανοποιός της Βασιλικής αυλής κατά το δημοσίευμα της εφημερίδας Σκρίπ, αλλά είναι και απολύτως ίδια με την αρχαιότερη ταμπέλα του Αναστασίου Σταθόπουλου. Ουσιαστικά η μια αποτελεί αντίγραφο της άλλης. Το αν ήταν συγγενείς ή όχι δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά κοινές καταβολές και κοινές αρχές στην κατασκευή μουσικών οργάνων.



Ευχαριστώ θερμά τον συλλέκτη και ερευνητή Γιάννη Μαντζούτα για τις πληροφορίες.

Μαντολίνο Αναστασίου Σταθόπουλου

Μαντολίνο κατασκευής Αναστασίου Σταθόπουλου Νέα Υόρκη 1904-1914.
Το Μαντολίνο είναι ανυπόγραφο πλην όμως έχει όλα τα χαρακτηριστικά κατασκευής του μεγάλου Έλληνα κατασκευαστή(μανίκι αποτελούμενο από πολλά κομμάτια,καλούπι,τελίωμα σκαφους-Κολλάντζα,διακόσμηση).
Αν και ανυπόγραφο φέρει ένα Χ χαραγμένο πίσω στην κλειδιέρα.Στον κατάλογο του Σταθόπουλου (1913) έχει τον αριθμό 2520
Το σκάφος αποτελέιται από 25 δόγες από βραζιλιάνικο παλίσσανδρο,το καπάκι είναι έλατο,το μανίκι το χαρακτηριστικό μαόνι με κελεμπέκι του Σταθόπουλου(13 διαφορετικά κομματια.
Είναι διακοσμημένο με διάφορα όστρακα και Ivoroid.
Στην επισκευή χρησιμοποιήθηκαν όλα τα αυθεντικά μέρη(ακόμη και οι βίδες).
Το μόνο που αλλάχτηκε, γιατι δεν ήταν επισκευάσιμο, ήταν η ταστιέρα,ωστόσο χρησιμοποιήθηκαν οι αυθεντικοί οδηγοι,και το βερνίκι του καπακιού(γομμολάκα).

Στα μαντολίνα ο Σταθόπουλος θεωρούσε τον εαυτό του ειδικό.Όπως μάλιστα αναφέρεται φημιζόταν από Ευρωπαίους και Αμερικανούς παίκτες.Το παρόν μαντολίνο κοστολογείτο το 1913, 20 δολλάρια και ήταν το τέταρτο σε ποιότητα απ΄τα εννέα μοντέλα μαντολίνων που κατασκεύαζε.Το ένατο μοντέλο είχε τιμή 75 δολλάρια ποσό υψηλό για την εποχή εκέινη.
Το παρακάτω μαντολίνο είναι πιθανότατα το ένατο μοντέλο.Φυλάσσεται στην συλλογή Stearns του πανεπιστημίου του Michigan.